W dniach 3–6 listopada razem z o. Mateuszem miałem okazję uczestniczyć w Forum Zakonnym Duszpasterzy Powołań, które odbyło się w Oblackim Centrum Młodzieży NINIWA w Kokotku. Na spotkanie przyjechało ponad 60 przedstawicieli męskich i żeńskich zgromadzeń zakonnych z całej Polski. Był to czas spotkania, wymiany doświadczeń, wspólnej modlitwy, ale przede wszystkim szukania odpowiedzi na pytanie, jak dzisiaj towarzyszyć młodym ludziom w odkrywaniu ich drogi życiowej i powołania.
Wracam z Kokotka z głową pełną pomysłów, kilkoma ważnymi pytaniami i przekonaniem, że naprawdę potrzebujemy takich spotkań. Jako Misjonarze Afryki pracujemy na co dzień w Lublinie i również zastanawiamy się, jak docierać do młodych, jak z nimi rozmawiać i jak pokazywać im, że życie oddane Bogu i drugiemu człowiekowi jest piękną przygodą. Okazuje się, że podobne pytania stawia sobie wiele wspólnot zakonnych. I dobrze, że możemy szukać odpowiedzi razem.
Najpierw człowiek, potem program
Jedną z konferencji wygłosił ks. Radek Piotrowski, duszpasterz młodzieży z diecezji siedleckiej. Opowiedział nam o Młodzieżowym Pogotowiu Duchowym, które z czasem rozwinęło się w Młodzieżowe Pogotowie Emocjonalne. Z tej historii zapamiętałem przede wszystkim jedną myśl: powinniśmy uczyć się rozpoznawać rzeczywiste potrzeby młodzieży i na nie odpowiadać. Czasami oznacza to wyjście poza to, co już znamy i co dobrze nam wychodzi.
Sztuczna inteligencja – wyzwanie, którego nie możemy zignorować
Dużo miejsca podczas Forum poświęciliśmy sztucznej inteligencji i jej wpływowi na życie młodych. Pani Bogna Białecka z Fundacji Edukacji Zdrowotnej i Psychoterapii podczas konferencji „Młodzi i AI. Jak być mądrym przewodnikiem?” pokazała nam, jak szybko zmienia się świat, w którym dorastają kolejne pokolenia.
Jedna z myśli szczególnie zapadła mi w pamięć: coraz częściej oddajemy sztucznej inteligencji nie tylko wykonywanie zadań, ale również myślenie i budowanie relacji. Młodzi ludzie potrafią prowadzić długie rozmowy z chatbotami, zwierzając się im z problemów, o których nie chcą rozmawiać z rodzicami, nauczycielami czy duszpasterzami. Dlaczego? Ponieważ cyfrowy ,,przyjaciel” jest zawsze dostępny, cierpliwy i sprawia wrażenie, że doskonale rozumie swojego rozmówcę.
To dla nas, osób pracujących z młodzieżą, bardzo ważny sygnał. Jeżeli młody człowiek szuka wsparcia u sztucznej inteligencji, być może wcześniej nie znalazł go u ludzi, którzy powinni mu je dać.
Pani Bogna zwróciła też uwagę na szczególną rolę dorosłych. Młodzi potrzebują przewodników, którzy potrafią łączyć wysokie wymagania z dużym wsparciem. Nie chodzi o to, by rezygnować z zasad, ale żeby nie wymagać od innych czegoś, z czym sami nie chcemy się zmierzyć. Trudno przekonywać młodzież do ograniczania czasu przed ekranem, jeśli samemu nie potrafi się odłożyć telefonu. Autorytet buduje się również przez autentyczność i gotowość do przyznania, że sami mamy nad czym pracować.
Nie zabrakło także bardzo praktycznych ćwiczeń. Jedno z nich polegało na zapisaniu z pamięci trzech numerów telefonów. Okazało się, że dla większości uczestników było to zadanie zaskakująco trudne. To tylko jeden z przykładów tego, jak technologia zmienia nasze codzienne przyzwyczajenia i zdolności. Usłyszeliśmy również o znaczeniu ruchu, kontaktu z naturą, pisania odręcznego i pielęgnowania bezpośrednich relacji. Innymi słowy: czasami, żeby zadbać o przyszłość, trzeba wrócić do bardzo prostych rzeczy.
Nie wystarczy być w internecie. Trzeba wiedzieć, po co tam jesteśmy
Kolejne spotkanie poprowadzili ks. Maciej Makuła SDB i dziennikarka Aleksandra Stankiewicz. Ich wystąpienie dotyczyło praktycznego wykorzystania mediów społecznościowych i sztucznej inteligencji w komunikacji.
Tutaj również nie brakowało konkretów. Dowiedzieliśmy się, jak przygotowywać materiały wideo, tworzyć rolki, kadrować obraz, prowadzić wywiady i korzystać z narzędzi, które mamy dzisiaj właściwie na wyciągnięcie ręki. Okazuje się, że do tworzenia dobrych materiałów nie zawsze potrzebujemy profesjonalnego studia i drogich kamer. W wielu sytuacjach wystarczy smartfon, dobry mikrofon i trochę wiedzy.
Jednak ważniejsze od technicznych wskazówek było dla mnie przesłanie, że obecność w mediach społecznościowych powinna być przemyślana. Nie wystarczy coś opublikować. Trzeba obserwować, jakie treści docierają do odbiorców, wyciągać wnioski i nieustannie się uczyć. Media zmieniają się bardzo szybko, a to, co działało dwa lata temu, dzisiaj może już nikogo nie zainteresować.
Szczególnie interesujące było świadectwo salezjanów, którzy traktują komunikację medialną jako ważny element swojej misji. Przygotowują strategie działania, przeznaczają środki na rozwój swoich kanałów i szkolą ludzi. Pokazali nam również, jak wiele dzieje się w tym obszarze w Afryce. Kenia jest jednym z krajów, które szczególnie wyróżniają się aktywnością cyfrową, a salezjanie zbudowali tam centrum medialne. Prowadzą także szkolenia na Madagaskarze, angażując w nie młodych świeckich.
Przyznam, że jako Misjonarza Afryki ta część spotkania ucieszyła mnie szczególnie. Często spotykam się z tendencją patrzenia na kontynent afrykański przez pryzmat jego potrzeb i wyzwań. Tymczasem okazuje się, że w dziedzinie ewangelizacji cyfrowej Afryka ma nam naprawdę wiele do zaoferowania. Możemy się od niej uczyć odwagi, kreatywności i otwartości na nowe sposoby głoszenia Ewangelii.
Cyfrowy kontynent to również przestrzeń misyjna
Temat ewangelizacji w internecie powrócił podczas rozmów o misjonarzach cyfrowych. Ks. Maciej i Pani Aleksandra podzielili się doświadczeniem uczestnictwa w lipcowym spotkaniu misjonarzy cyfrowych i katolickich influencerów w Rzymie, zorganizowanym przez Dykasterię ds. Komunikacji. Zgromadziło ono około tysiąca osób z całego świata.
Uświadomiłem sobie wtedy jeszcze mocniej, że internet nie jest już jedynie narzędziem, za pomocą którego informujemy o naszych wydarzeniach. Stał się przestrzenią spotkania, budowania relacji i docierania do ludzi, którzy być może nigdy nie przekroczą progu kościoła czy wspólnoty zakonnej. Szczególnie ważne jest to w przypadku młodych, osób samotnych, chorych czy tych, którzy znaleźli się na peryferiach Kościoła.
Zapamiętałem zdanie, które dobrze oddaje sens tej misji: nie chodzi o tworzenie kolejnych treści, ale o spotykanie ludzkich serc. To ważne przypomnienie, bo łatwo wpaść w pułapkę liczenia wyświetleń, polubień i obserwujących. Tymczasem za każdym ekranem znajduje się konkretny człowiek. I to do niego chcemy dotrzeć.
Wracamy z Kokotka z wdzięcznością i nową energią
Forum było także okazją do spotkania przedstawicieli wielu zgromadzeń zakonnych, poznania ich inicjatyw i wymiany doświadczeń. W wydarzeniu uczestniczył bp Grzegorz Suchodolski, który opowiedział o przygotowaniach do Światowych Dni Młodzieży w Seulu i przewodniczył jednej z Eucharystii. Ostatniego dnia modlił się z nami również bp Andrzej Iwanecki, delegat Konferencji Episkopatu Polski ds. powołań.
Nie zabrakło rozmów przy kawie, wspólnej modlitwy, wzajemnych zaproszeń i dzielenia się tym, co już udało się zrobić w naszych wspólnotach. Dla mnie to jeden z największych owoców takich spotkań. Człowiek wraca do swojej codziennej pracy z poczuciem, że nie jest sam. Że inni również szukają, eksperymentują, czasem popełniają błędy, ale przede wszystkim nie tracą entuzjazmu.
Jako Misjonarze Afryki przyjechaliśmy do Kokotka, żeby posłuchać i czegoś się nauczyć. I zdecydowanie nie wracamy z pustymi rękami. Dziękujemy organizatorom i wszystkim uczestnikom za ten wspólny czas, a prelegentom za podzielenie się wiedzą i doświadczeniem.
Zabieram ze sobą szczególnie jedno przekonanie: nie możemy bać się nowych narzędzi i przestrzeni, w których żyją młodsi od nas przyjaciele. Powinniśmy być obecni tam, gdzie oni są – również w świecie cyfrowym. Ale ta obecność ma sens tylko wtedy, gdy nie zapominamy o tym, co najważniejsze: o autentycznym spotkaniu, słuchaniu i budowaniu relacji.
Bo ostatecznie powołania nie rodzą się dzięki algorytmom. Rodzą się w relacji. A naszym zadaniem jest być blisko tych, którzy dopiero szukają swojej drogi.
O. Tomasz Podrazik
